De genderspecifieke vermogensoverdracht in familiale context

Gaat de loonkloof tussen vrouwen en mannen gepaard met een vermogenskloof die wordt versterkt door de familiale context? Worden mannen bij een vereffening en verdeling bevoordeeld wat betreft de overname van onverdeelde goederen? Is het aanmoedigen van akkoorden in het voordeel van mannen? Biedt het erfrechtelijk vruchtgebruik nog steeds voldoende bescherming aan de langstlevende echtgenoot?

Deze en andere vragen staan centraal in deze studie rond de genderspecifieke vermogensoverdracht in familiale context, die het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen (IGVM) op initiatief van de staatssecretaris voor Gendergelijkheid, Gelijke Kansen en Diversiteit aan de auteurs heeft toevertrouwd.

Het boek combineert socio-economische, socio-etnografische en juridische analyses, aangevuld met een voor België unieke empirische studie onder juridische actoren die betrokken zijn bij de overdracht van familievermogen. Door hun rol bij sleutelmomenten in het leven van koppels en families (zoals de keuze van samenlevingsvorm, het formaliseren van de relatie, een scheiding of een overlijden) beschikken notarissen, advocaten en magistraten over cruciale inzichten in het gedrag en de voorkeuren van partners en familieleden. Bovendien bieden hun perspectieven waardevolle informatie over de mate waarin de toepassing van rechtsregels in de praktijk gendergevoelig is.

De studie bevestigt meerdere hypotheses en brengt duidelijke trends aan het licht. Juridische actoren erkennen dat de machtsverhoudingen tussen vrouwen en mannen een significante invloed hebben op het sluiten van huwelijksovereenkomsten en echtscheidingsakkoorden. Dit leidt er vaak toe dat vrouwen financiële toegevingen doen, op zowel vermogensrechtelijk als alimentair vlak. Regelingen zoals een zuivere scheiding van goederen of een wettelijke samenwoning ontnemen vrouwen de toegang tot beschermingsmechanismen die de economische ongelijkheden in een relatie zouden beperken, zoals een gemeenschap van goederen, de rechterlijke billijkheidscorrectie, een verdeling van de aanwinsten, een alimentaire bescherming en specifieke erfrechten. Het boek sluit af met concrete aanbevelingen voor de wetgever , gebaseerd op de empirische bevindingen van deze studie. Via deze aanbevelingen kan worden voorkomen dat de formeel genderneutrale regels in het Burgerlijk Wetboek de genderongelijkheden versterken.